به مناسبت7ا اسد سال 1377

نزديك يازده سال از ظهور و حدود چهار سال از سقوط طالبان گذشته است ولي هنوز سخن از آنان كهنه نشده است از يكطرف هميشه در محافل سياسي و مطبوعاتي عقايد ايدوئولوژيك و شيوة حكومتي آنانرا مورد گفتگو و انتقاد قرار مي‌گيرد و اين رژيم را متمجر، مستبد و  خون‌آشام مي‌دانند.علاوه براين عملاً پديدة طالبان به چشم مي‌خورد.

و به بخصوص كه در اين اواخر شاهد حملات آنان در برخي مناطق جنوب شرقي بوديم دربارة طالبان سخنان مختلف و پيچيدة گفته شده است، از جمله اتهام تروريست يكي از مفاهيمي نسبتاً جديدي است كه به آنان اطلاق مي‌شود بدين معنا كه پس از شكل‌گيري آنان در سال 1373 تا مدتها اين عنوان بدانها اطلاق نمي‌گرديد و تنها پس از حملات 11 سپتامبر 2001 به برجهاي دوقلو در نيويورك بود كه طالبان به عنوان تروريست شهرت جهاني يافتند و درست از همين زاويه و از همين زمان بود كه دنياي غرب از آنان احساس خطر جدي نمود و سرانجام همين عامل موجبات سقوط آنان را فراهم كرد. در حاليكه طالبان حداقل در طول پنجسال حكومت خويش (پس از تصرف نمودن كابل تا سقوط‌شان) مرتكب جنايات هولناكي شدند ولي جهان غرب عملاً هيچگونه توجه نداشت كه اين امر ادعاي حمايت ضمني غرب از طالبان را تقويت مي‌كند. اما براي شناخت بهتر ريشةها و انديشه‌هاي طالبان ضرورت دارد كه  مهمترين عوامل  پيدايش آنان را برشمرد.»

1ـ وجود اختلاف ميان رهبران و احزاب مجاهدين كه پس از تصرف كابل و سقوط رژيم دكتر نجيب‌الله به شدت افزايش يافته بود.

2ـ عوامل خارجي و كمك‌هاي مالي و تسليحاتي برخي از كشورهاي منطقه

3ـ تركيب نامتوازن ساختار قدرت با توجه به بافت جمعيتي و قومي كشور پس از سقوط رژيم نجيب‌الله.

4ـ انگيزه‌هاي اعتقادي، قومي و عوامل ديگر

تأثير اين عوامل در شكل‌گيري و توسعه طالبان يكسان نيست و شايد بتوان عامل بيروني را بيشتر از بقيه موارد موثر دانست كه در اين مجال اختصاصاً به آن پرداخته و بنا است كه به طور كلي پديدة طالبان مورد بررسي مختصر قرار بگيرد.

در آستانه سقوط دكتر نجيب‌ در اوايل  بهار سال 1371 شوراي مجاهدين در اولسندي در حاليكه نوازشريف صدراعظم وقت پاكستان حاضر تشكيل جلسه داد و عليرغم اختلافات اعضاي شورا روي سبك قدرت فيصله گرديد كه صبغت‌الله مجددي به حيث رئيس دولت اسلامي به مدت دو ماه به كابل برود و پس از آن به مدت 4ماه قدرت به برهان‌الدين رباني تسليم گردد در جلسه راولپندي از احزاب سياسي دعوت نگرديد و نقش آنان در ساختار قدرت نيز در نظر گرفته نشد ولي بعداً آقاي مجددي و آقاي رباني چند وزارتخانه رابه شيعيان اختصاص دادند ليكن از همان ابتدا برخي از احزاب شيعي به نحوة تقسيم قدرت كه در جلسه راولپندي صورت گرفته بود اعتراض كردند. آقاي حكمتيار نيز در جلسه راولپندي شركت نكرده بود و خواستار سهم بيشتري در قدرت بود همين نارضايتي‌ها كم كم سبب بروز بسياري از مشكلات گرديد.

حكومت مجاهدين در 8 ثور 1371 رسماً تشكيل شد و از همان آغاز با مشكلات و موانعي رو به رو گرديد. مبارزه براي كسب قدرت و مهم بيشتر آغاز يافت و هر روز كه مي‌گذشت شدت مي‌گرفت ولي دولت آقاي استاد رباني استقرار حفظ نمود و جلسات و گفتگوهاي متعددي در داخل و خارج كشور برقرار شد ولي عملاً هيچ سودي نمي‌بخشيد وحتي دامنه‌ جنگها و اختلافات در اطراف گسترش يافت. در اين ميان بود كه زمينه ظهور و بروز طالبان عملاً فراهم آمد.

ملا محمد غوث يكي از رهبران طالبان مي‌گويد: «در ماموتهاي مي‌نشيتيم و بحث مي‌كرديم كه چگونه مي‌شود اين وضعيت وحشناك را تغيير داد. آغاز دربارة اينكه چه بايد فقط نظرياتي مبهمي داشتيم ولي باور نداشتيم كه ما نمايندگان خداوند هستيم و براي او كار مي‌كنيم . بدن ترتيب طالبان از چند طريق وارد عرصه فعاليت شدند.